Probiotyk – co to jest i co warto o nim wiedzieć?

Probiotyk – co to właściwie jest i czym różni się od prebiotyku? Sprawdź, czym są probiotyki, co oznacza CFU, jak czytać etykiety preparatów i na co zwrócić uwagę przy ich wyborze.

Probiotyk – co to jest? To pytanie pojawia się coraz częściej, gdy zaczynamy interesować się mikrobiotą jelitową, fermentowaną żywnością albo suplementami zawierającymi żywe kultury bakterii. Obok słowa „probiotyk” często pojawiają się też pojęcia takie jak prebiotyk, synbiotyk, szczep bakterii czy CFU.

Warto je rozróżniać, bo nie każda bakteria obecna w żywności lub suplemencie jest probiotykiem, a dwa produkty zawierające mikroorganizmy mogą znacząco różnić się składem. Poniżej wyjaśniamy, czym jest probiotyk, czym różni się od prebiotyku, co oznacza CFU i na co zwrócić uwagę podczas czytania etykiety.

Probiotyk – co to właściwie jest?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Do mikroorganizmów wykorzystywanych jako probiotyki należą przede wszystkim określone bakterie, ale także niektóre drożdże, np. Saccharomyces boulardii.

Kluczowe jest słowo „określone”. Nie każdą bakterię obecną w żywności czy suplemencie można automatycznie uznać za probiotyk. Znaczenie ma m.in. rodzaj, gatunek, szczep mikroorganizmu oraz jego ilość. Dlatego określenie „dobre bakterie” może być pomocnym skrótem, ale nie oddaje całej specyfiki probiotyków.

Czym jest mikrobiota jelitowa?

Żeby lepiej zrozumieć, czym jest probiotyk, warto poznać pojęcie mikrobioty jelitowej. Nasz przewód pokarmowy jest środowiskiem życia ogromnej liczby mikroorganizmów. Mikrobiota obejmuje m.in. bakterie, ale również inne drobnoustroje zasiedlające przewód pokarmowy, szczególnie jelito grube.

Nie należy więc myśleć o bakteriach wyłącznie jako o czymś niepożądanym. Mikroorganizmy są naturalnym elementem ludzkiego organizmu, a ich wzajemne relacje z dietą, stylem życia i zdrowiem są nadal intensywnie badane.

Czy wszystkie probiotyki są takie same?

Nie. To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zapamiętać.

Na etykietach można znaleźć nazwy takie jak Lactobacillus plantarum, Lactobacillus acidophilus czy Bifidobacterium longum. To jednak dopiero część informacji. W przypadku probiotyków znaczenie może mieć nie tylko gatunek, ale również konkretny szczep.

Można porównać to do nazwiska i imienia: samo nazwisko wskazuje rodzinę, ale nie mówi jeszcze, z którą konkretnie osobą mamy do czynienia. Dlatego dwa preparaty zawierające bakterie należące do tego samego gatunku nie muszą być identyczne.

Co oznacza CFU na opakowaniu probiotyku?

CFU pochodzi od angielskiego colony forming units i oznacza jednostki tworzące kolonie. W praktyce parametr ten służy do określania liczby żywych mikroorganizmów zdolnych do namnażania się.

Na etykiecie preparatu probiotycznego można więc znaleźć wartości podawane w milionach lub miliardach CFU. Sama duża liczba nie powinna być jednak jedynym kryterium wyboru. Liczy się również to, jakie mikroorganizmy zawiera produkt, czy wskazano szczep, jaka ilość przypada na porcję i jak produkt powinien być przechowywany.

Probiotyk a prebiotyk – czym się różnią?

Probiotyk i prebiotyk to dwa różne pojęcia. Probiotyk odnosi się do żywych mikroorganizmów spełniających określone kryteria.

Prebiotyk nie jest natomiast bakterią. To substrat wykorzystywany selektywnie przez mikroorganizmy gospodarza. Można spotkać również określenie synbiotyk, odnoszące się do połączenia żywych mikroorganizmów z odpowiednio dobranym substratem.

Dlatego przy porównywaniu preparatów warto czytać pełny skład produktu, a nie kierować się wyłącznie dużym napisem „probiotyk” na przedniej części opakowania.

Gdzie występują mikroorganizmy kojarzone z probiotykami?

Żywe kultury mikroorganizmów występują m.in. w niektórych fermentowanych produktach spożywczych. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt fermentowany automatycznie spełnia definicję probiotyku.

Drugą możliwością są preparaty zawierające określone kultury mikroorganizmów. W ofercie Bio Herbs dostępne są m.in. preparaty jednoskładnikowe, takie jak Lactobacillus plantarum 11 miliardów bakterii probiotycznych, a także preparaty wieloskładnikowe, np. Probiotyk 16 szczepów z prebiotykiem + FOS.

Jak czytać etykietę probiotyku?

Zamiast kierować się wyłącznie liczbą miliardów bakterii podaną dużymi cyframi na opakowaniu, warto przeczytać pełną etykietę. Zwróć uwagę przede wszystkim na:

rodzaj, gatunek i – jeśli został podany – szczep mikroorganizmu,
liczbę CFU przypadającą na porcję,
zalecaną porcję produktu,
warunki przechowywania,
pełny skład, w tym dodatki takie jak FOS,
ostrzeżenia i przeciwwskazania wskazane przez producenta.

To ważne, ponieważ probiotyki nie tworzą jednej, identycznie działającej grupy, a właściwości poszczególnych preparatów mogą się różnić.

Probiotyk a leki, ciąża i szczególne sytuacje zdrowotne

Naturalne pochodzenie lub obecność mikroorganizmów podobnych do tych występujących w organizmie nie oznacza, że każdy preparat będzie odpowiedni dla każdej osoby.

Według NIH probiotyki nie są znane z wielu typowych interakcji z lekami, jednak antybiotyki i leki przeciwgrzybicze mogą zmniejszać skuteczność niektórych probiotyków. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, jesteś w trakcie antybiotykoterapii lub leczenia przeciwgrzybiczego, najlepiej omówić stosowanie konkretnego preparatu z lekarzem lub farmaceutą.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby ciężko chore lub z osłabionym układem odpornościowym, ponieważ u takich osób ryzyko działań niepożądanych może być większe. W ciąży i podczas karmienia piersią również warto skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli równolegle stosowane są leki lub występują choroby przewlekłe.

Probiotyk nie zastępuje zróżnicowanej diety, odpoczynku ani leczenia zaleconego przez specjalistę. Suplement diety powinien być traktowany jako uzupełnienie codziennego sposobu żywienia, a nie jego zamiennik.

Probiotyk to nie po prostu „dobre bakterie”

Określenie „dobre bakterie” jest łatwe do zapamiętania, ale mocno upraszcza temat. Probiotyki to konkretne żywe mikroorganizmy, a ich właściwości zależą m.in. od zastosowanego rodzaju, gatunku, szczepu i ilości.

Dlatego zamiast szukać jednego „najlepszego probiotyku”, lepiej zacząć od określenia, czego oczekujemy od produktu, a następnie dokładnie przeczytać jego skład i etykietę.

Probiotyk – najważniejsze informacje

Probiotyk to żywy mikroorganizm, który podany w odpowiedniej ilości może przynosić określoną korzyść zdrowotną. Nie każdy mikroorganizm i nie każdy fermentowany produkt można jednak automatycznie określić mianem probiotyku. Przy porównywaniu produktów warto zwracać uwagę na rodzaj, gatunek i szczep mikroorganizmu, liczbę CFU, sposób przechowywania oraz pełny skład preparatu.

Warto też pamiętać o różnicy między probiotykiem, prebiotykiem i synbiotykiem oraz o tym, że w przypadku przyjmowania leków, ciąży, karmienia piersią, osłabionej odporności lub chorób przewlekłych dobór suplementu warto skonsultować ze specjalistą.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Co to jest probiotyk?

Probiotyk to żywy mikroorganizm, który podany w odpowiedniej ilości przynosi korzyść zdrowotną gospodarzowi. Nie każdy mikroorganizm obecny w żywności lub suplemencie można automatycznie określić mianem probiotyku.

Czy probiotyk i prebiotyk to to samo?

Nie. Probiotyk odnosi się do żywych mikroorganizmów, natomiast prebiotyk jest substratem wykorzystywanym selektywnie przez mikroorganizmy gospodarza.

Co oznacza CFU w probiotyku?

CFU, czyli colony forming units, określa liczbę żywych mikroorganizmów zdolnych do tworzenia kolonii. Sama liczba CFU nie powinna być jednak jedynym kryterium oceny preparatu.

Czy każdy produkt fermentowany jest probiotykiem?

Nie. Obecność żywych kultur mikroorganizmów w produkcie fermentowanym nie oznacza automatycznie, że spełnia on definicję probiotyku.

Czy można stosować probiotyk podczas przyjmowania leków?

To zależy od konkretnego produktu i stosowanych leków. Antybiotyki i leki przeciwgrzybicze mogą zmniejszać skuteczność niektórych probiotyków, dlatego przy równoczesnym stosowaniu leków warto zapytać lekarza lub farmaceutę o odpowiedni sposób przyjmowania.

Czy probiotyk jest odpowiedni w ciąży?

W ciąży i podczas karmienia piersią wybór suplementu najlepiej omówić z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie gdy stosowane są inne preparaty lub leki.